| |
| AENEADVM genetrix, hominum diuumque uoluptas, | |
| alma Venus, caeli subter labentia signa | |
| quae mare nauigerum, quae terras frugiferentis | |
| concelebras, per te quoniam genus omne animantum | |
| concipitur uisitque exortum lumina solis: | 5 |
| te, dea, te fugiunt uenti, te nublia caeli | |
| aduentumque tuum, tibi suauis daedala tellus | |
| summittit flores, tibi rident aequora ponti | |
| placatumque nitet diffuso lumine caelum. | |
| nam simul ac species patefactast uerna diei | 10 |
| et reserata uiget genitabilis aura fauoni, | |
| aeriae primum uolucres te, diua, tuumque | |
| significant initum perculsae corda tua ui. | |
| inde ferae pecudes persultant pabula laeta | |
| et rapidos tranant amnis: ita capta lepore | 15 |
| te sequitur cupide quo quamque inducere pergis. | |
| denique per maria ac montis fluuiosque rapaces | |
| frondiferasque domos auium camposque uirentis | |
| omnibus incutiens blandum per pectora amorem | |
| efficis ut cupide generatim saecla propagent. | 20 |
| quae quoniam rerum naturam sola gubernas | |
| nec sine te quicquam dias in luminis oras | |
| exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam, | |
| te sociam studeo scribendis uersibus esse | |
| quos ego de rerum natura pangere conor | 25 |
| Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni | |
| omnibus ornatum uoluisti excellere rebus. | |
| quo magis aeternum da dictis, diua, leporem. | |
| effice ut interea fera moenera militiai | |
| per maria ac terras omnis sopita quiescant. | 30 |
| nam tu sola potes tranquilla pace iuuare | |
| mortalis, quoniam belli fera moenera Mauors | |
| armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se | |
| reicit aeterno deuictus uulnere amoris, | |
| atque ita suspiciens tereti ceruice reposta | 35 |
| pascit amore auidos inhians in te, dea uisus, | |
| eque tuo pendet resupini spiritus ore. | |
| hunc tu, diua, tuo recubantem corpore sancto | |
| circumfusa super, suauis ex ore loquelas | |
| funde petens placidam Romanis, incluta, pacem. | 40 |
| nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo | |
| possumus aequo animo nec Memmi clara propago | |
| talibus in rebus communi desse saluti. | |
| quod superest, uacuas auris animumque sagacem | |
| semotum a curis adhibe ueram ad rationem, | 45 |
| ne mea dona tibi studio disposta fideli, | |
| intellecta pruis quam sint, contempta relinquas. | |
| nam tibi de summa caeli ratione deumque | |
| disserere incipiam et rerum primordia pandam, | |
| unde omnis natura creet res auctet alatque, | 50 |
| quoue eadem rursum natura perempta resoluat, | |
| quae nos materiem et genitalia corpora rebus | |
| reddunda in ratione uocare et semina rerum | |
| appellare suemus et haec eadem usurpare | |
| corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. | 55 |
| Humana ante oculos foede cum uita iaceret | |
| in terris oppressa graui sub religione, | |
| quae caput a caeli regionibus ostendebat | |
| horribili super aspectu mortalibus instans, | |
| primum Graius homo mortalis tollere contra | 60 |
| est oculos ausus primusque obsistere contra: | |
| quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti | |
| murmure compressit caelum, sed eo magis acrem | |
| irritat animi uirtutem, effringere ut arta | |
| naturae primus portarum claustra cupiret. | 65 |
| ergo uiuida uis animi peruicit, et extra | |
| processit longe flammantia moenia mundi | |
| atque omne immensum peragrauit ment animoque: | |
| unde refert nobis uictor quid possit oriri, | |
| quid nequeat, finita potestas denique cuique | 70 |
| quanam sit ratione atque alte terminus haerens. | |
| quare religio pedibus subiecta uicissim | |
| obterirtur, nos exaequat uictoria caelo. | |
| Illud in his rebus uereor, ne forte rearis | |
| impia te rationis inire elementa uiamque | 75 |
| indugredi scelleris. quod contra saepius illa | |
| religio peperit scelerosa atque impia facta: | |
| Aulide quo pacto Triuiai uirginis aram | |
| Iphianassai turparunt sanguine foede | |
| ductores Danaum delecti, prima uirorum. | 80 |
| cui simul infula uirgineos circumdata comptus | |
| ex utraque pari malarum part profusast, | |
| et maestum simul ante aras adstare parentem | |
| sensit et hunc propter ferrum celare ministros | |
| aspectuque suo lacrimas effundere ciuis, | 85 |
| muta metu terram genibus summissa petebat: | |
| nec miserae prodesse in tali tempore quibat | |
| quod patrio princeps donarat nomine regem; | |
| nam sublata uirum manibus tremebundaque ad aras | |
| deductast, non ut sollemni more sacrorum | 90 |
| perfecto posset claro comitari Hymenaeo, | |
| sed casta inceste nubendi tempore in ipso | |
| hostia concideret mactatu maesta parentis, | |
| exitus ut classi felix faustusque daretur— | |
| tantum religio potuit suadere malorum. | 95 |
| Tutemet a nobis iam quouis tempore uatum | |
| terriloquis uictus dictis desciscere quaeres. | |
| quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt | |
| somnia quae uitae rationes uertere possint | |
| fortunasque tuas omnis turbare timore! | 100 |
| et merito. nam si certam finem esse uiderent | |
| aerumnarum homines, aliqua ratione ualerent | |
| religionibus atque minis obsistere uatum. | |
| nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas, | |
| aeternas quoniam poenas in morte timendumst. | 105 |
| ignoratur enim quae sit natura animai, | |
| nata sit an contra nascentibus insinuetur, | |
| et simul intereat nobiscum morte dirempta, | |
| an tenebras Orci uisat uastasque lacunas, | |
| an pecudes alias diuinitus insinuet se: | 110 |
| Ennius ut noster cecinit qui primus amoeno | |
| detulit ex Helicone perenni fronde cornonam, | |
| per gentis Italas hominum quae clara clueret: | |
| etsi praeterea tamen esse Acherusia templa | |
| Ennius aeternis exponit uersibus edens, | 115 |
| quo neque permanent animae neque corpora nostra, | |
| sed quaedam simulacra modis pallentia miris; | |
| unde sibi exortam semper florentis Homeri | |
| commemorat speciem lacrimas effundere salsas | |
| coepisse et rerum naturam expandere dictis. | 120 |
| quapropter bene cum superis de rebus habenda | |
| nobis est ratio, solis lunaeque meatus | |
| qua fiant ratione, et qua ui quaeque gerantur | |
| in terris, tum cum primis ratione sagaci | |
| unde anima atque animi constet natura uidendum. | 125 |
| et quae res nobis uigilantibus obuia mentis | |
| terrificet morbo adfectis somnoque sepultis, | |
| cernere uti uideamur eos audireque coram, | |
| morte obita quorum tellus amplectitur ossa. | |
| Nec me animi fallit Graiorum obscura reperta | 130 |
| difficile inlustrare Latinis uersibus esse, | |
| multa nouis uerbis praesertim cum sit agendum | |
| propter egestatem linguae et rerum nouitatem; | |
| sed tua me uirtus tamen et sperata uoluptas | |
| suauis amicitiae quemuis sufferre laborem | 135 |
| suadet et inducit noctes uigilare serenas | |
| quaerentem dictis quibus et quo carmine demum | |
| clara tuae possim praepandere lumina menti, | |
| res quibus occultas penitus conuisere possis. | |
| Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest | 140 |
| non radii solis neque lucida tela diei | |
| discutiant, sed naturae species ratioque. | |
| |
