| |
| CARMINE diuinas artis et conscia fati | |
| sidera diuersos hominum uariantia casus, | |
| caelestis rationis opus, deducere mundo | |
| aggredior primusque nouis Helicona mouere | |
| cantibus et uiridi nutantis uertice siluas, | 5 |
| hospita sacra ferens nulli memorata priorum. | |
| huc mihi tu, Caesar, patriae princepsque paterque, | |
| qui regis augustis parentem legibus orbem | |
| concessumque patri mundum deus ipse mereris, | |
| daque animum uirisque satis da tanta canendo. | 10 |
| iam propiusque fauet mundus scrutantibus ipsum | |
| et cupit aetherios per carmina pandere census. | |
| hoc sub pace uacat tantum. iuuat ire per ipsum | |
| aera et inmenso spatiantem uiuere caelo | |
| signaque et aduersos stellarum noscere cursus. | 15 |
| quod solum nouisse parum est. impensius ipsa | |
| scire iuuat magni penitus praecordia mundi, | |
| quaque regat generetque suis animalia signis | |
| cernere et in numerum Phoebo modulante referre. | |
| bina mihi positis lucent altaria flammis, | 20 |
| ad duo templa precor duplici circumdatus aestu | |
| carminis et rerum: certa cum lege canentem | |
| mundus et inmenso uatem circumstrepit orbe | |
| uixque soluta suis inmittit uerba figuris. | |
| quem primum interius licuit cognoscere stellas | 25 |
| munere caelestum? quis enim condentibus illis | |
| clepisset furto mundum, quo cuncta reguntur? | |
| quis foret humano conatus pectore tantum, | |
| inuitis ut dis cuperet deus ipse uideri, | |
| sublimis aperire uias imumque sub orbem | 30 |
| et per inane suis parentia finibus astra? | |
| tu princeps auctorque sacri, Cyllenie, tanti. | |
| per te iam caelum interius, iam sidera nota | |
| nominaque et cursus signorum, pondera, uires, | |
| maior uti facies mundi foret et ueneranda | 35 |
| non species tantum sed et ipsa potentia rerum, | |
| sentirentque deum gentes qua maximus esset. | |
| quin natura dedit uires seque ipsa reclusit | |
| regalis animos primum dignata mouere | |
| proxima tangentis rerum fastigia caelo, | 40 |
| qui domuere feras gentis oriente sub ipso, | |
| quas secat Euphrates, in quas et Nilus inundat, | |
| qua mundus redit et nigras super euolat urbis; | |
| tum qui templa sacris coluerunt omne per aeuum | |
| delectique sacerdotes in publica uota | 45 |
| officio uinxere deum, quibus ipsa potentis | |
| numinis accendit castam praesentia mentem, | |
| inque deum deus ipse tulit patuitque ministris: | |
| hi tantum mouere decus primique per artem | |
| sideribus uidere uagis pendentia fata. | 50 |
| singula nam proprio signarunt tempora casu | |
| longa per assiduas complexi saecula curas, | |
| nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset, | |
| in quas fortunae leges quaeque hora ualeret, | |
| quantaque quam parui facerent discrimina motus. | 55 |
| postquam omnis caeli species redeuntibus astris | |
| percepta in proprias sedis, et reddita certis | |
| fatorum ordinibus sua cuique potentia formae, | |
| per uarios usus artem experientia fecit | |
| exemplo monstrante uiam speculataque longe | 60 |
| deprendit tacitis dominantia legibus astra | |
| et totum aeterna mundum ratione moueri | |
| fatorumque uices certis discernere signis. | |
| nam rudis ante illos nullo discrimine uita | |
| in speciem conuersa operum ratione carebat, | 65 |
| et stupefacta nouo pendebat lumine mundi: | |
| tum uelut amissis maerens, tum laeta renatis | |
| sideribus, uariosque dies incertaque noctis | |
| tempora, nec similis umbras iam sole regresso, | |
| iam propiore, suis poterat qua discere causis? | 70 |
| necdum etiam doctas sollertia fecerat artis, | |
| terraque sub rudibus cessabat uasta colonis; | |
| tumque in desertis habitabat montibus aurum, | |
| ignotusque nouos pontus subduxerat orbis; | |
| nec uitam pelago nec uentis credere uota | 75 |
| audebant; se quisque satis nouisse putabant. | |
| sed cum longa dies acuit mortalia corda, | |
| et labor ingenium miseris dedit, et sua quemque | |
| aduigilare sibi iussit fortuna premendo, | |
| seducta in uarias certarunt pectora curas, | 80 |
| et quodcumque sagax temptando repperit usus, | |
| in commune bonum laeti commenta dederunt. | |
| tunc et lingua suas accepit barbara leges, | |
| et fera diuersis exercita frugibus arua, | |
| et uagus in caecum penetrauit nauita pontum, | 85 |
| fecit et ignotis linter commercia terris. | |
| tum belli pacisque artis commenta uetustas; | |
| semper enim ex aliis alias proseminat usus. | |
| ne uulgata canam: linguas didicere uolucrum, | |
| consultare fibras et rumpere uocibus anguis, | 90 |
| sollicitare umbras imumque Acheronta mouere | |
| in noctemque dies, in lucem uertere noctis. | |
| omnia conando docilis sollertia uicit. | |
| nec prius imposuit rebus finemque modumque | |
| quam caelum ascendit ratio cepitque profundam | 95 |
| naturam rerum et causas uiditque quod usquam est: | |
| nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore, | |
| hiberna aestiua nix grandine mollior esset, | |
| arderent terrae solidusque tremesceret orbis, | |
| cur imbres ruerent, uentos quae causa moueret, | 100 |
| peruidit soluitque animis miracula rerum | |
| eripuitque Ioui fulmen uirisque Tonanti | |
| et sonitum uentis concessit, nubibus ignem. | |
| |
